Wizja końca świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Apokalipsy św. Jana. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Apokalipsa świętego Jana to jedyna księga prorocza Nowego Testamentu i zarazem najsłynniejsza w naszej kulturze wizja końca świata. Chcę udowodnić, że ta wizja jest dwoista: obok obrazów zniszczenia stoi w niej obietnica odnowy. Moja teza brzmi więc tak: koniec świata w Apokalipsie nie oznacza unicestwienia, lecz objawienie ostatecznego sensu historii — zagładę starego porządku, po której następuje tryumf dobra.

Zacznę od tego, co w tej księdze najbardziej przeraża. Gdy Baranek otwiera kolejne pieczęcie tajemniczej księgi, na świat wyruszają czterej jeźdźcy. Pierwszy, na białym koniu, jest zdobywcą; drugi, na koniu barwy ognia, zabiera ziemi pokój, czyli przynosi wojnę; trzeci, na czarnym koniu, trzyma wagę — znak głodu; czwartego wprost nazwano Śmiercią. Po otwarciu szóstej pieczęci słońce czernieje, księżyc staje się jak krew, a gwiazdy spadają na ziemię; kolejne plagi zapowiadają anielskie trąby. Ważne, żeby nie czytać tego jak reportażu z przyszłości — to język symboli. Jeźdźcy uosabiają nieszczęścia, które towarzyszą ludzkości od zawsze, a katastrofa kosmiczna obrazuje rozpad całego znanego porządku.

Groza to jednak dopiero połowa tej wizji — i tu przechodzę do drugiego argumentu. Kulminacją Apokalipsy nie jest zniszczenie, lecz Sąd Ostateczny: umarli zostają osądzeni według swoich czynów, a zło, symbolizowane między innymi przez Bestię i upadający Babilon, zostaje ostatecznie pokonane. Potem Jan ogląda niebo nowe i ziemię nową oraz Nowe Jeruzalem zstępujące z nieba niczym przystrojona oblubienica. W tym mieście Bóg „otrze z oczu wszelką łzę”, a śmierci już nie będzie. Koniec świata okazuje się więc początkiem. Zresztą samo greckie słowo apokalypsis znaczy „odsłonięcie”, objawienie — dla prześladowanych pierwszych chrześcijan, do których Jan pisał, była to księga pocieszenia, nie strachu.

Jako kontekst wybieram „Piosenkę o końcu świata” Czesława Miłosza, bo to najciekawsza znana mi polemika z biblijnym obrazem. U Miłosza w dniu końca świata pszczoła krąży nad kwiatem, rybak naprawia sieć, a kobiety idą polem pod parasolkami — nie ma trąb ani archanielskich znaków, na które wszyscy czekają. Poeta puentuje: „Innego końca świata nie będzie”. Ten wiersz, powstały w okupowanej Warszawie, przenosi apokalipsę z kosmicznej przyszłości w codzienność — koniec świata dokonuje się po cichu, osobno dla każdego umierającego człowieka. Zderzenie obu tekstów pokazuje przy okazji, jak mocno biblijna wizja ukształtowała naszą wyobraźnię: nawet ten, kto z nią polemizuje, musi się do niej odwołać.

Podsumowuję. Wizja końca świata w Apokalipsie św. Jana łączy przerażenie z nadzieją i właśnie ta dwoistość zapewniła jej tak długie życie w kulturze — od średniowiecznych wyobrażeń Sądu Ostatecznego po współczesne kino katastroficzne. Sednem biblijnego obrazu pozostaje jednak obietnica: historia ma sens i zmierza ku sprawiedliwości, a nie ku pustce. Dlatego o Apokalipsie warto mówić nie jak o horrorze, lecz jak o księdze nadziei ubranej w obrazy grozy.