Heroizm jako postawa człowieka w zmaganiu się z losem. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Iliady Homera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Świat „Iliady” jest urządzony tak, że wyroki losu zapadają ponad głowami ludzi — mojrze podlegają nawet bogowie, a Zeus, ważąc na złotej wadze losy Achillesa i Hektora, jedynie potwierdza to, co i tak musi się stać. Dlatego stawiam tezę, że heroizm u Homera nie oznacza zwycięstwa nad przeznaczeniem, bo takie zwycięstwo nie istnieje. Heroizm to świadoma decyzja, by działać mimo znajomości wyroku — a miarą wielkości człowieka jest postawa wobec tego, czego nie da się odwrócić.

Pierwszym dowodem jest Hektor. W scenie pożegnania z Andromachą przy Bramie Skajskiej mówi otwarcie, że przeczuwa upadek świętego Ilionu, śmierć bliskich i niewolę własnej żony. Ma więc pełną świadomość, że broni sprawy przegranej — i mimo to odrzuca prośby Andromachy, bo wstyd przed Trojanami i obowiązek wobec miasta znaczą dla niego więcej niż bezpieczeństwo. Homer nie robi przy tym z Hektora posągu: w księdze dwudziestej drugiej bohater na widok nadbiegającego Achillesa ucieka i trzykrotnie okrąża mury Troi. Właśnie dlatego jego decyzja, by w końcu się zatrzymać i przyjąć pojedynek, jest tak ludzka i tak wielka. Umierając, nie błaga o życie — prosi o wydanie ciała rodzinie. Do końca zachowuje godność wobec losu, który go miażdży.

Drugi wariant tej samej postawy pokazuje Achilles. On swój los zna dosłownie: morska bogini Tetyda, jego matka, wyjawiła mu, że czekają go dwie drogi — długie, spokojne życie bez chwały albo życie krótkie, zakończone pod Troją, ale opromienione wieczną sławą. Po śmierci Patroklosa Tetyda ostrzega go wprost, że jego zgon nastąpi zaraz po śmierci Hektora. Achilles mimo to wraca do walki — i w tym momencie z obrażonego wojownika, który wycofał się z boju przez spór z Agamemnonem, staje się bohaterem tragicznym. Jego heroizm polega na przedłożeniu wartości — przyjaźni, honoru, sławy — ponad samo życie, ze wszystkimi kosztami tego wyboru, łącznie z gniewem, w którym bezcześci ciało pokonanego wroga.

Warto dorzucić jeszcze trzecią odsłonę heroizmu, całkowicie pozbawioną miecza. Stary Priam nocą przychodzi do obozu wroga i całuje ręce Achillesa — ręce zabójcy swojego syna — by wybłagać wydanie zwłok Hektora. Zmaganie z losem może więc oznaczać także upokorzenie się w imię miłości; odwaga bezbronnego ojca nie jest mniejsza niż odwaga wojownika na polu bitwy.

Jako kontekst wybieram „Dżumę” Alberta Camusa. Doktor Rieux walczy z epidemią, choć wie, że bakcyl dżumy nigdy nie umiera ostatecznie i żadne zwycięstwo nad nim nie będzie trwałe. To dokładnie ta sama konstrukcja postawy co u Hektora: działanie bez gwarancji wygranej, z poczucia obowiązku, a nie z rachuby na sukces. Camus przenosi homeryckie zmaganie z losem w świat bez bogów — i dochodzi do zbieżnego wniosku: o wartości człowieka rozstrzyga to, czy w ogóle podejmuje walkę.

Wniosek stawiam taki: „Iliada” nie obiecuje człowiekowi, że los da się pokonać — obiecuje coś innego. Hektor ginie, Achilles wie, że wkrótce zginie, a mimo to obaj przechodzą do pamięci potomnych; epos kończy się przecież nie triumfem zwycięzcy, lecz pogrzebem Hektora, uroczystym uczczeniem pokonanego. Heroizm w rozumieniu Homera to postawa, która przegrywa z przeznaczeniem, ale ocala godność i imię — i właśnie dzięki niej śmiertelny człowiek zdobywa jedyną dostępną mu nieśmiertelność.