Co utrudnia porozumienie między przedstawicielami różnych grup społecznych? Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Wesele” wyrosło z autentycznego wydarzenia — krakowski poeta Lucjan Rydel ożenił się z Jadwigą Mikołajczykówną, chłopką z podkrakowskich Bronowic, a Wyspiański, gość tamtej zabawy, zamienił ją w dramat o całym polskim społeczeństwie. Skoro inteligencja i chłopi tańczą pod jednym dachem, warunki do zbliżenia wydają się wymarzone. A jednak porozumienia nie ma. Moja teza brzmi: utrudniają je wzajemne stereotypy i nieznajomość życia drugiej strony, powierzchowność inteligenckiej fascynacji wsią, a najgłębiej — niewygasła pamięć historycznych krzywd, której żadna weselna muzyka nie potrafi zagłuszyć.

Pierwszą barierę pokazują już rozmowy z aktu pierwszego. Czepiec zagaduje Dziennikarza słynnym „Cóż tam, panie, w polityce?” — i to nie jest small talk, bo chłopi czytają gazety, interesują się światem i pamiętają, że z takich jak oni był Głowacki. Dziennikarz zbywa go jednak protekcjonalnie: wolałby, żeby polska wieś pozostała zaciszna i spokojna, z dala od wielkich spraw. Czepiec świetnie wyczuwa tę pogardę — mówi wprost, że panowie drwią z chłopów „w duchu”. Jeszcze mocniej kompromituje się Radczyni, która pyta Kliminę, czy już posiali — w listopadzie. Miejska dama nie zna elementarnych realiów wsi, a mimo to patrzy na gospodynię z góry. Obie grupy mówią po polsku, ale nie mówią wspólnym językiem: jedna strona pyta serio, druga odpowiada uśmieszkiem.

Drugą przeszkodą jest sam charakter inteligenckiego zachwytu wsią. Pan Młody uwielbia barwny strój, muzykę i urodę żony, ale jego miłość do wsi to moda — młodopolska chłopomania — a nie prawdziwa wiedza o chłopskim życiu. Bratanie się kończy na tańcu i przebraniu. Gospodarz, który sam ożenił się z chłopką i mieszka na wsi od lat, mówi z podziwem, że „chłop potęgą jest i basta”, ale za tym hasłem nie idzie żaden wspólny plan. Fascynacja, która nie chce niczego naprawdę wiedzieć, nie buduje mostów — buduje dekorację.

Najgłębsza bariera ma charakter historyczny. Pod powierzchnią zabawy tli się pamięć rabacji galicyjskiej z 1846 roku, kiedy chłopi mordowali szlachtę. Pan Młody wspomina, że jego dziadka „piłą rżnęli”, i zaraz dodaje: „myśmy wszystko zapomnieli”. Dramat udowadnia, że nikt niczego nie zapomniał — Dziadowi ukazuje się upiór Jakuba Szeli, a nieufność działa w obie strony. Dlatego próba wspólnego czynu kończy się klęską: Wernyhora powierza Gospodarzowi złoty róg, znak narodowego zrywu, ale Gospodarz oddaje go Jaśkowi, a Jasiek gubi róg, schylając się po czapkę z pawich piór. Chłopi z kosami stoją gotowi, inteligencja nie potrafi ich poprowadzić — i wszyscy kończą w somnambulicznym chocholim tańcu, najsłynniejszym w polskiej literaturze obrazie zbiorowej niemocy.

Zagadnienie pogłębię kontekstem historycznym. Rabacja galicyjska to nie literacka metafora, lecz fakt: w 1846 roku zaborca austriacki umiejętnie skierował chłopski gniew przeciw polskim dworom, a wzajemna rzeź na pokolenia zatruła relacje między warstwami. Wyspiański pisze więc o barierze, którą zbudowała realna historia. Można też sięgnąć po kontekst literacki — w „Lalce” Prusa arystokratyczny salon pogardza Wokulskim, choć kupiec przewyższa go energią i zasługami; to ten sam mechanizm, w którym grupa uprzywilejowana broni swojego obrazu świata zamiast poznać drugą stronę.

Wniosek? Porozumienie w „Weselu” utrudnia wszystko to, czego nie widać przy weselnym stole: stereotypy, ignorancja, moda udająca braterstwo i krew z 1846 roku. Wyspiański nie twierdzi, że zgoda między grupami społecznymi jest niemożliwa — twierdzi, że nie da się jej wytańczyć w jedną noc. Dopóki wspólnota jest tylko dekoracją, każdy narodowy złoty róg skończy jak ten Jaśka: zostanie po nim ino sznur.