Motyw tańca. Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Taniec kojarzy się z radością, wspólnotą, świętowaniem — i właśnie na tym skojarzeniu Wyspiański buduje pułapkę. Postawię tezę, że w „Weselu” taniec pełni funkcję symboliczną: najpierw demaskuje pozorną jedność inteligencji i chłopów, a w finale zamienia się w obraz narodowego uśpienia — społeczeństwa, które zamiast działać, kręci się w zaklętym kole.

Zacznę od warstwy realistycznej. Dramat wyrasta z autentycznego wydarzenia: wesela krakowskiego poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną w podkrakowskich Bronowicach. Przez całą noc z bocznej izby dobiega muzyka — taniec jest tłem każdej rozmowy. Na pierwszy rzut oka oglądamy zbratanie dwóch światów: panowie z miasta tańczą z chłopkami, poeta żeni się z córką chłopa. Wystarczy jednak posłuchać dialogów, by zobaczyć, że to wspólnota wyłącznie na parkiecie. Radczyni nie potrafi nawet sensownie zagadać do Kliminy, Pan Młody zachwyca się wsią jak kolorową dekoracją, a Czepiec wypomina panom, że chłopa nie traktują poważnie. Wspólny taniec nie tworzy tu żadnej realnej więzi — on tylko przykrywa wzajemne niezrozumienie.

Ten motyw Wyspiański konsekwentnie prowadzi do symbolicznego finału. Nocą do bohaterów przychodzą zjawy, a Wernyhora powierza Gospodarzowi złoty róg — znak, że nadeszła godzina narodowego zrywu. Róg trafia w końcu do Jaśka, ale ten gubi go, schylając się po czapkę z pawich piór. Wymowa tej sceny jest bezlitosna: drobna, prywatna błyskotka okazała się ważniejsza niż wielka wspólna sprawa.

I wtedy następuje scena, którą zna każdy: chocholi taniec. O świcie zgromadzeni weselnicy, gotowi przecież do czynu, zastygają — a słomiana pałuba zaczyna grać. Wszyscy ruszają w powolny, somnambuliczny korowód, krążąc w kółko bez woli i świadomości. „Miałeś, chamie, złoty róg” — szydzi Chochoł, wystawiając rachunek za zmarnowaną szansę. Ten taniec to odwrotność zabawy: nikt się w nim nie cieszy i nikt nie próbuje go przerwać. Wyspiański stawia w ten sposób diagnozę Polakom przełomu wieków — jesteśmy zdolni do pięknych porywów, ale w decydującym momencie zapadamy w letarg.

Wymowę finału najlepiej pogłębia kontekst literacki — polonez z „Pana Tadeusza”. U Mickiewicza taniec prowadzony przez Podkomorzego jest obrazem ładu i wspólnoty: Soplicowo rusza w tan razem, bo razem wierzy w przyszłość, którą zwiastuje rok 1812. Wyspiański, piszący niecały wiek później, tworzy gorzką odpowiedź na tamten obraz: z polonezu nadziei został bezwolny korowód wokół słomianej kukły. Zestawienie tych dwóch tańców pokazuje drogę, jaką przeszła narodowa wyobraźnia — od wiary w czyn do rozliczenia z niemocy.

Jaki z tego wniosek? Taniec w „Weselu” jest językiem, którym Wyspiański mówi o stanie zbiorowej duszy: weselna zabawa obnaża fałsz klasowego pojednania, a chocholi taniec — paraliż woli w chwili próby. I chyba dlatego ta scena wciąż robi takie wrażenie: każde pokolenie musi sobie zadać pytanie, czy samo nie tańczy właśnie w rytm muzyki Chochoła.