Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej. Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Gdy w listopadzie 1900 roku poeta Lucjan Rydel żenił się z chłopką z Bronowic, wydawało się, że sojusz miasta i wsi właśnie się dokonuje. Wyspiański zobaczył w tym weselu coś innego: próbę generalną narodowego zrywu, która kończy się kompromitacją obu stanów. Postawię tezę, że w „Weselu” chłopi są realną siłą niepodległościową, ale pozbawioną przywództwa, natomiast inteligencja, która to przywództwo powinna dać, okazuje się bierna i zapatrzona w siebie — i właśnie ten rozdźwięk grzebie szansę na czyn.

Zacznę od chłopów, bo Wyspiański portretuje ich zaskakująco poważnie. Czepiec już w pierwszej scenie zaczepia Dziennikarza słowami „Cóż tam, panie, w polityce?” — wieś chce wiedzieć, co dzieje się w świecie, i czuje, że jej czas nadchodzi. To on przypomina, że „z takich, jak my, był Głowacki”, odwołując się do słynnego kosyniera spod Racławic. Gospodarz ujmuje tę energię krótko: „Chłop potęgą jest i basta”. I rzeczywiście — w trzecim akcie to chłopi stawiają się przed chatą z kosami, gotowi bić się o Polskę. A jednak Wyspiański wsi nie idealizuje: złoty róg, znak rozpoczęcia zrywu, gubi Jasiek, bo schyla się po czapkę z pawich piór. Wymowa tej sceny jest brutalna — przywiązanie do błyskotki, do tego, co moje, okazuje się silniejsze niż sprawa narodowa.

Inteligencja wypada w tym rachunku znacznie gorzej. Dziennikarz zbywa pytania Czepca — wolałby, żeby polska wieś pozostała „zaciszna” i „spokojna”, z dala od wielkiej polityki. W nocnej rozmowie ze Stańczykiem odsłania wewnętrzną pustkę i otrzymuje kaduceusz — gorzki znak, że zamiast prowadzić naród, mąci mu w głowach i go usypia. Pan Młody zachwyca się żoną i wsią, ale jego chłopomania to moda i kostium, a nie realne porozumienie — życia chłopów nie zna i poznać nie próbuje. Najboleśniejszy jest przypadek Gospodarza: to jemu Wernyhora powierza złoty róg i misję rozesłania wici, a on przekazuje wszystko młodemu drużbie Jaśkowi i kładzie się spać. W decydującej godzinie warstwa, która miała być mózgiem narodu, dosłownie śpi.

Ten rozdźwięk między stanami najlepiej tłumaczy kontekst historyczny. W 1794 roku kosynierzy Kościuszki dowiedli pod Racławicami, że chłop potrafi bić się za Polskę. Ale pół wieku później, w 1846 roku, galicyjska wieś podburzona przez zaborcę wymordowała podczas rabacji setki szlacheckich rodzin — i tę ranę Wyspiański wprowadza na scenę osobiście, jako upiora Jakuba Szeli, który zjawia się u Dziada i daremnie próbuje obmyć się z krwi. Między dworem a wsią stoi więc nie tylko wzajemna obcość, ale i nieprzepracowana pamięć rzezi. Bez jej przezwyciężenia żaden sojusz stanów nie mógł być prawdziwy — i jedno wesele w Bronowicach tego nie zmieniło.

Finał zbiera wszystkie wątki w jeden obraz. Zamiast powstania mamy chocholi taniec: chłopi i inteligenci krążą w somnambulicznym kole, głusi na to, że przed chwilą mieli szansę na czyn. Wyspiański nie wskazuje jednego winnego — chłopom zabrakło dojrzałości, inteligencji zabrakło woli. Mój wniosek brzmi więc tak: sprawa niepodległościowa wymagała obu stanów naraz, siły ludu i przywództwa elit, a „Wesele” jest diagnozą narodu, w którym te dwie połowy nie umieją się spotkać. Jest w tym jednak cień nadziei: chochoł to przecież słomiana osłona, która chroni różę przez zimę. Sen narodu nie musi trwać wiecznie — i historia pokazała, że nie trwał.