Walka człowieka ze swoimi słabościami. Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Dostojewski w „Zbrodni i karze” pokazuje, że najtrudniejsza walka, jaką toczy człowiek, nie rozgrywa się z przeciwnikiem zewnętrznym, lecz we własnym wnętrzu. Postawię tezę, że ze słabościami można wygrać tylko pod jednym warunkiem: trzeba najpierw uznać prawdę o sobie i przyjąć pomoc drugiego człowieka. Sam rozum, choćby najbystrzejszy, tej walki nie rozstrzygnie — udowodnię to na losach Rodiona Raskolnikowa i postaci, które go otaczają.

Największą słabością Raskolnikowa nie jest bieda, choć to od niej wszystko się zaczyna. Jest nią pycha. Były student układa teorię dzielącą ludzi na zwykłych i niezwykłych: ci drudzy mają jakoby prawo przekroczyć normy moralne w imię wyższych celów. Zabójstwo starej lichwiarki staje się dla niego eksperymentem na samym sobie — chce sprawdzić, czy należy do jednostek wybitnych. I tu Dostojewski robi coś przewrotnego: bohater walczy nie z pychą, lecz z własnym sumieniem, które uważa za oznakę małości. Drżenie, odrazę, litość traktuje jako dowody, że jest „wszą”, a nie Napoleonem. Innymi słowy — walczy po niewłaściwej stronie frontu.

Po zbrodni okazuje się, że natury nie da się oszukać teorią. Raskolnikow zapada w gorączkę, majaczy, odpycha matkę i siostrę, bo bliskość kochających go ludzi stała się nie do zniesienia. Kara zaczyna się na długo przed wyrokiem — jest nią samotność człowieka dźwigającego tajemnicę. Przełom przychodzi dzięki Soni Marmieładowej. To jej, osobie najbardziej poniżonej, wyznaje prawdę o morderstwie; to ona czyta mu ewangeliczną opowieść o wskrzeszeniu Łazarza i to ona każe mu ucałować ziemię i publicznie przyznać się do winy. Wyznanie i katorga nie są w tej powieści klęską — są pierwszym zwycięstwem, bo Raskolnikow wreszcie nazywa swoją słabość po imieniu i przestaje jej bronić.

Dostojewski dopisuje do tej historii dwa gorzkie kontrapunkty. Marmieładow, ojciec Soni, doskonale wie, że pijaństwo niszczy jego rodzinę — i właśnie ta świadomość czyni jego przegraną tak bolesną: rozumie własną słabość, ale nie ma ani siły, ani wsparcia, by z nią wygrać. Świdrygajłow z kolei w ogóle rezygnuje z walki — cyniczny, znudzony własnym zepsuciem, kończy życie samobójstwem. Na ich tle widać wyraźnie, że przemiana Raskolnikowa nie była oczywista: wymagała i pokory, i obecności drugiego człowieka.

Jako kontekst wybieram „Makbeta” Szekspira. Szkocki rycerz, podobnie jak Raskolnikow, ulega słabości — u niego jest to ambicja, podsycana przepowiednią i namowami żony. Różnica polega na kierunku drogi: Makbet po pierwszej zbrodni brnie w kolejne, coraz skuteczniej zagłuszając sumienie, aż zostaje z niego moralna ruina. Raskolnikow zawraca. Zestawienie obu bohaterów pokazuje, że o wyniku walki ze słabością decyduje nie jej siła, lecz to, czy człowiek zgodzi się usłyszeć głos własnego sumienia.

Wniosek płynący z powieści jest paradoksalny: warunkiem zwycięstwa nad słabością jest przyznanie się do niej. Dopóki Raskolnikow gra mocnego, przegrywa; kiedy wyznaje winę, zaczyna wygrywać. Dostojewski dodaje jeszcze drugą lekcję — z takiej walki nikt nie wychodzi zwycięsko sam. Bez miłości i wiary Soni nie byłoby odrodzenia, które dokonuje się na Syberii.