Losy młodzieży polskiej pod zaborami. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Trzecia część „Dziadów” nie jest zmyśloną historią — Mickiewicz opisał w niej to, co sam przeżył i co spotkało jego przyjaciół. Dlatego na pytanie o losy młodzieży polskiej pod zaborami odpowiem tezą: carski aparat represji odbierał młodym wolność, zdrowie i przyszłość, ale nie potrafił odebrać im godności. Poeta pokazuje pokolenie, którego cierpienie urasta do rangi męczeństwa za sprawę narodową.

Najważniejszym dowodem jest scena więzienna. W wigilię Bożego Narodzenia, w celi Konrada w wileńskim klasztorze bazylianów zamienionym na więzienie, zbierają się młodzi więźniowie. Jan Sobolewski relacjonuje, co widział, gdy prowadzono go przez miasto: kibitki wywożące studentów na Sybir. Dwa obrazy z tej opowieści mówią wszystko. Janczewski — wynędzniały, ale dumny — trzykrotnie krzyczy z kibitki: „Jeszcze Polska nie zginęła!”. Wasilewski, skatowany w śledztwie tak, że nie może iść o własnych siłach, zostaje wniesiony przez żołnierza, a jego rozpostarte ramiona przywodzą Sobolewskiemu na myśl Chrystusa na krzyżu. Mickiewicz celowo nadaje cierpieniu młodych wymiar religijny. Zarazem cela pokazuje siłę tego pokolenia: więźniowie dzielą się jedzeniem, żartują, śpiewają, a Tomasz proponuje, by winę przed śledczymi brali na siebie samotni i osłaniali kolegów mających rodziny.

Drugi argument to losy tych, których system złamał na zawsze. W Salonie Warszawskim Adolf opowiada historię Cichowskiego: młodego, wesołego człowieka aresztowano potajemnie, a bliskim pozwolono wierzyć, że utonął. Po latach śledztwa — głodzenia, tortur, pozbawiania snu — wrócił do domu jako cień samego siebie, człowiek, który w każdym pytaniu słyszy przesłuchanie. Podobną wymowę ma sprawa Rollisona w scenach u Senatora: katowany chłopak zostaje cynicznie doprowadzony na skraj samobójstwa, a jego niewidoma matka daremnie błaga Nowosilcowa o litość. Zabór rosyjski niszczy więc nie tylko ciała młodych — niszczy ich psychikę i rozbija rodziny.

Klucz do sensu tych scen daje słynna metafora wypowiedziana w salonie: „Nasz naród jak lawa” — z wierzchu zimna i twarda skorupa elit, lecz w głębi ogień, którego „sto lat nie wyziębi”. Tym wewnętrznym ogniem jest właśnie młode pokolenie. Mickiewicz wzmacnia tę myśl w przedmowie, gdzie pisze, że carskie prześladowania uderzały przede wszystkim w dzieci i młodzież, i przywołuje skojarzenie z Herodową rzezią niewiniątek.

Zagadnienie dopełnię kontekstem biograficzno-historycznym. W latach 1823–1824 władze carskie rozbiły wileńskie stowarzyszenia filomatów i filaretów: setki młodych ludzi przesłuchano, wielu zesłano w głąb Rosji, a sam Mickiewicz spędził pół roku w klasztorze bazylianów — dokładnie tam, gdzie umieścił potem celę Konrada. Do uwięzionych i zesłanych przyjaciół wraca w dedykacji dramatu — poświęca go „spółuczniom, spółwięźniom, spółwygnańcom” i nazywa ich męczennikami sprawy narodowej. Ten kontekst pokazuje, że III część „Dziadów” jest literackim pomnikiem prawdziwego pokolenia.

Wniosek? Losy młodzieży polskiej pod zaborami to w „Dziadach” losy męczenników: kibitka, cela, zsyłka, złamane życie. A jednak to nie carski aparat wychodzi z tej konfrontacji zwycięsko. Skoro młodzi są wewnętrznym ogniem narodu, ich ofiara nie idzie na marne — buduje pamięć i tożsamość wspólnoty, której żadne represje nie potrafią zgasić.